Ελληνική Γλώσσα: Παροιμίες από τα Αρχαία Ελληνικά που χρησιμοποιούμε σήμερα

Απάντηση στους ισχυρισμούς κάποιων ότι η νεοελληνική γλώσσα δεν έχει καμία σχέση με τα αρχαία ελληνικά δίνει η ίδια η γλώσσα.

Και οι Ρωμαίοι στη σφαίρα επιρροής των αρχαίων Ελλήνων; Οι Ρωμαίοι είχαν υιοθετήσει στην αρχιτεκτονική την Απολλώνιο Αισθητική των Ελλήνων

H γλώσσα μας εκπέμπει σήμα κινδύνου!

Σε προηγούμενο άρθρο μας μιλήσαμε για την σταδιακή «απλοποίηση» της γλώσσας, που οδηγεί στην πλήρη αλλοίωση και πιθανώς εξαφάνισή της. Η αρχή έγινε με την κατάργηση του πολυτονικού συστήματος για λόγους διευκόλυνσης των μαθητών. 

Σειρά είχε το γράμμα -ν-… Ακολούθησαν τα φωνήεντα και τα διπλά γράμματα! Πλέον, για όσους πιθανόν τους διαφεύγει, μεγάλος αριθμός λέξεων είτε έχει αποβάλει τα διπλά γράμματα που εμπεριείχε (καμμία: καμία, παλληκάρι: παλικάρι, κλπ), είτε έχει αντικαταστήσει τα φωνήεντα «ει, η, οι, κλπ» με το -ι- (ταξειδιώτης: ταξιδιώτης, εταιρεία: εταιρία, κλπ). 

Με αυτόν τον τρόπο χάνεται η λογική αλληλουχία της γλώσσας μας και αποκόπτεται το παρόν και το μέλλον της από το παρελθόν, καθώς δεν υπάρχει συνέχεια σε αυτήν. Τα παιδιά αγνοούν την προέλευση της ορθογραφίας των λέξεων με αποτέλεσμα να κάνουν λάθη και να βρίσκονται σε σύγχυση. Γιατί πολύ απλά οι διδάσκοντες είτε δεν μπορούν είτε δεν θέλουν να τους εξηγήσουν «γιατί κάτι γράφεται έτσι ή αλλιώς». 

Όσο οι λέξεις διατηρούσαν την παλιά-γνήσια ορθογραφία τους, μπορούσες να ανακαλύψεις μέσα σ’ αυτές την ιστορία τους… Όταν γράφεις τη λέξη «βοήθεια» μπορείς να διακρίνεις την ετυμολογία της: θέω (τρέχω) στην βοήν (φωνή, κραυγή) κάποιου. Αν σταματήσει η «βοήθεια» να γράφεται με η και ει, αυτόματα χάνει τις ρίζες της, αλλάζει ταυτότητα και κόβει κάθε είδους σύνδεση με το παρελθόν της.

Επιπλέον η γλώσσα μας χάνει και την μουσικότητά της, στοιχείο που έχει εξυμνηθεί παγκοσμίως! Όπως έχει υπογραμμίσει και η μουσικός Μαρία Στουπη στο βιβλίο της «Γιατί υμνώ την ελληνική γλώσσα», «όταν οι αρχαίοι Έλληνες μιλούσαν, προσωδούσαν, μιλούσαν δηλαδή με τραγουδιστό τρόπο (…)  

Από αυτήν την προσωδιακή προφορά οι Αλεξανδρινοί Φιλόλογοι τον 3ο αι. π.Χ. καθιέρωσαν τους τόνους και τα πνεύματα και έτσι η προφορά έγινε τονική. Άλλη η ηχητικη της βαρείας, άλλης της οξείας, άλλη της ψιλής… Δεν τα χρησιμοποιούμε σήμερα, τα έχουμε σαν στολίδια, πρέπει όμως έστω από σεβασμό να τα διατηρούμε όπως κάνουμε για όλα τα παλιά πράγματα της οικογενείας μας.» Συνεχίζει μάλιστα τονίζοντας: «Ιστορικοί γράφουν ότι οι Έλληνες εκείνης της εποχής έγραφαν όπως μιλούσαν και μιλούσαν όπως έγραφαν. Γι αυτό δενε ίχα πρόβλημα ορθογραφίας των διαφόρων διφθόγγων (ει, οι , αυ), που τόσο μας δυσκόλεψαν στην ορθογραφία, λόγω της μακράς εξελίξεως της γλωσσικής προφοράς μέσα στους αιώνες. Η (σημερινή) ελληνική ορθογραφία δημιουργήθηκε αποξενώνοντας την μουσική προφορά από την γλώσσα…»

Είναι αυτό που έλεγε ο Ελύτης:

«Ἐγὼ δὲν ξέρω νὰ ὑπάρχει παρὰ μία γλῶσσα,
ἡ ἐνιαία γλῶσσα, ἡ Ἑλληνική, ὅπως ἐξελίχθηκε ἀπὸ τὴν Ἀρχαία ποὺ ἔφτασε νὰ εἶναι
τὸ μεγάλο καμάρι μας καὶ τὸ μεγάλο μας στήριγμα.

Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ παλαιοῦ συστήματος, ἐναντίον τοῦ μονοτονικοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς διδασκαλίας τῶν Ἀρχαίων Ἑλληνικῶν. Εἶναι ἡ βάση γιὰ νὰ ξέρεις τὴν ἐτυμολογία τῶν λέξεων. Ἡ σημερινὴ κακοποίηση τῆς γλώσσας μὲ ἐνοχλεῖ καὶ αἰσθητικά. Θέλω νὰ δῶ γραμμένο τὸ «καφενεῖον» κι ἂς μὴν προφέρουμε τό «ν». Τώρα, ὅλες οἱ λέξεις ἔχουν μιὰ τρύπα».

Παλιά έκλινες την λέξη «θάλασσα» και μπορούσες να ακούσεις τον κυματισμό της με την άνοδο και την κάθοδο του τόνου κατά την κλίση της! (ἡ θἀλασσα, τῆς θαλάσσης, τῇ θαλάσσῃ, την θάλασσαν, ὦ θάλασσα). 

Σήμερα καταβάλλεται απροκάλυπτα για «αδιευκρίνητους» ή «διευκρινισμένους» λόγους κάθε δυνατή προσπάθεια, προκειμένου να εξαφανιστεί ή να κακοποιηθεί περαιτέρω η γλώσσα που «γέννησε» όλες τις γλώσσες της υφηλίου. Την «απόγυμνώνουν» από όλες τις όμορφες ιδιαιτερότητές της και κάνουν τα αδύνατα δυνατά για να σβηστεί από το μυαλό των νέων παιδιών. Εξ’ ου και η απλοποίησή- αλλοίωσή της και η είσοδος των greeklish στην καθημερινότητά μας… Απώτερος, ίσως, στόχος τους μία φωνητική γραφή (ό,τι ακούω γράφω) και η σταδιακή υιοθέτηση του λατινικού αλαφαβήτου, με ένα μόνο -ι- στην γραφή, ένα -ο-, όχι δίφθογγοι, όχι διπλά γράμματα, ούτε καν ξ, ψ αλλά κς, πς… Οδηγούμαστε σταδιακά επομένως στον πλήρη αφανισμό της…

Ίσως το πρόβλημα αυτό, την συγκεκριμένη χρονικο-ιστορική συγκυρία, που οι εξελίξεις τρέχουν και παράλληλα πολλοί από εμάς έχουν να αντιμετωπίσουν ζητήματα επιβίωσης, να φαντάζει κάτι μακρινο και ανούσιο… Δεν είναι όμως έτσι…! 

Κληρονομήσαμε ένα «στολίδι» που κοσμεί όλη την οικουμένη και για το μεγαλείο του οποίου έχουν γραφεί τόμοι ολόκληροι, κυρίως φυσικά στο εξωτερικό. Δεν έχει λοιπόν κανείς απολύτως το δικαίωμα να το στερήσει από εμάς και τις επόμενες γενιές. Έχουμε επομένως ιερή υποχρέωση να το προστατέψουμε και να το κληροδοτήσουμε στα παιδιά μας ακέραιο! 

 Θα κλείσω με την άποψη του μεγάλου μας ποιητή, Γιώργου Σεφέρη! «Ὁ Θεὸς μᾶς χάρισε μιὰ γλῶσσα ζωντανή, εὔρωστη, πεισματάρα καὶ χαριτωμένη, ποὺ ἀντέχει ἀκόμη, μολονότι ἔχουμε ἐξαπολύσει ὅλα τὰ θεριὰ γιὰ νὰ τὴ φάνε. Ἔφαγαν ὅσο μπόρεσαν, ἀλλά ἀπομένει ἡ μαγιά, ἔτσι θὰ ἔλεγα, παραφράζοντας τὸν Μακρυγιάννη. Δὲν ξέρω πόσο θὰ βαστάξει ἀκόμη αὐτό. Ἐκείνο ποὺ ξέρω εἶναι ὅτι ἡ μαγιὰ λιγοστεύει καὶ δὲν μὲνει πιὰ καιρὸς γιὰ νὰ μένουμε ἀμέριμνοι. Δὲν εἶναι καινούργια τὰ σημεῖα ποὺ δεῖχνουν πώς, ἂν συνεχίσουμε τὸν ἲδιο δρόμο, ἂν ἀφεθούμε μοιρολατρικὰ στὴν δύναμη τῶν πραγμάτων, θὰ βρεθοῦμε στὸ τέλος μπροστὰ σε μιὰ γλῶσσα ἐξευτελισμένη, πολύσπερμη καὶ ἀσπόνδυλη».

Ελένη Γεωργακάκη, Φοιτήτρια Φιλολογίας για το ΠΥΓΜΗ.gr
ΙΣΧΥΣ

Η «απλοποίηση» της γλώσσας μήπως ισοδυναμεί με εξαφάνιση;

Από το 1982 και εξής, όταν εισήχθη, δηλαδή, με τρόπο αιφνίδιο το νομοσχέδιο που αφορούσε την κατάργηση, χωρίς καμία περεταίρω διασαφήνιση και μελέτη, του πολυτονικού συστήματος γραφής, τα παιδιά στην δευτεροβάθμια Εκπαίδευση υποχρεούνται να μαθαίνουν δύο τρόπους γραφής, που στην πορεία οι αρμόδιοι της Παιδείας παρουσίασαν ως δύο διαφορετικές γλώσσες, την αρχαία ελληνική και την νέα ελληνική.

Η κατάργηση του πολυτονικού συστήματος έγινε στο όνομα της δήθεν διευκόλυνσης των μαθητών, προκειμένου να μην χρειάζεται να αποστηθίσουν τόσους τόνους και τόσες καταλήξεις. Για ποια διευκόλυνση όμως μιλούν, εφόσον οι μαθητές μπαίνουν στην διαδικασία και να μαθαίνουν τους διαφόρους τόνους, καταλήξεις, πνεύματα (αρχαία ελληνικά) και ταυτόχρονα να αποστηθίζουν επιπλέον και τους κανόνες της δημοτικής, οι οποίοι όχι μόνο παρουσιάζουν μεγάλες αποκλείσεις συγκριτικά με αυτούς της «καθαρεύουσας» αλλά επιπροσθέτως χαρακτηρίζονται από πολλές ασάφειες και ασυνέπειες.

Ποια είναι επομένως η διευκόλυνση των παιδιών; Το μόνο που προκαλείται σε αυτά είναι σύγχυση.

Οι εκπαιδευτικοί από την άλλη καλούνται να διδάξουν δύο «διαφορετικές εκδοχές» της γλώσσας μας χωρίς να επιμένουν ότι πρόκειται για την ίδια γλώσσα, με αποτέλεσμα να αποκόβεται η μία από την άλλη και να παρουσιάζονται τα αρχαία ελληνικά ως μία νεκρή γλώσσα.

Ας δούμε μερικές από τις ασάφειες που δημιουργούνται από την χρήση του μονοτονικού συστήματος γραφής και των απαράδεχτων κανόνων της δημοτικής.

-          Στη γενική πληθυντικού των σύνθετων ουσιαστικών, σύμφωνα με τους κανόνες δημοτικής, ο τόνος δεν κατεβαίνει. Αν λάβουμε υπ’ όψιν μας ότι οι περισσότερες ελληνικές λέξεις είναι σύνθετες και πολλές εξ αυτών προσφωνούνται, λόγω συνήθειας, με τους κανόνες της καθαρεύουσας, παραδείγματος χάριν   οδός «Πανεπιστημίου» αντί Πανεπιστήμιου, όπως επιτάσσουν οι κανόνες της δημοτικής, τα παιδιά μπερδεύονται. (Το Πανεπιστήμιο είναι σύνθετη λέξη: Πάσα + επιστήμη).

-          Οι δασυνόμενες λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά στο λόγο μας, όπως αφαίρεση, καχεξία, εφορία, κλπ. Πώς θα εξηγήσεις σε ένα παιδί που αγνοεί τα πνεύματα και τους κανόνες του πολυτονικού την προέλευση των λέξεων αυτών; Εκτός αν δεν ενδιαφέρει τους ιθύνοντες να γνωρίζουν οι μαθητές την ιστορία της γλώσσας τους, οπότε εκεί ανοίγει άλλο θέμα. Πράγματι πώς θα κατανοήσει ένας μαθητής ότι το αφαιρώ, για παράδειγμα, προέρχεται από την πρόθεση «από» και το ρήμα «αἰρέω-ῶ», αλλά επειδή πρόκειται για δασυνόμενο ρήμα το -π- της πρόθεσης «από» τρέπεται στο αντίστοιχό του δασύ σύμφωνο -φ-.

-          Το τελικό ν. Είπαμε ότι ο φαινομενικός λόγος που αντικαταστάθηκε το πολυτονικό από το μονοτονικό είναι η διευκόλυνση των μαθητών. Στο πολυτονικό όμως σύστημα το -ν- μπαίνει μπροστά από όλα τα γράμματα, δεν αποβάλλεται ποτέ. 

Στο μονοτονικό αντίθετα, το γράμμα -ν- διατηρείται μόνο μπροστά από τις λέξεις που ξεκινούν με φωνήεν, με τα σύμφωνα κ,π,τ,γκ,μπ,ντ,τζ,τα και τα διπλά ξ,ψ. Αυτό θεωρώ πως ακούγεται πιο δύσκολο σε όλους μας από ότι το να βάζεις το ν παντού. Εδώ όμως επικαλούνται κι έναν άλλον λόγο· την ευφωνία. Δηλαδή οι αρχαίοι Έλληνες που μιλούσαν την μουσικότερη γλώσσα του κόσμου, όπως υποστηρίζεται παγκοσμίως, δεν γνώριζαν από κανόνες ευφωνίας, γι’ αυτό και ήρθε το σύγχρονο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο να αποκαταστήσει την «ζημιά». Με αυτόν τον κανόνα επίσης, ορισμένα αρσενικά ακούγονται και γράφονται ως ουδέτερα. Πχ. «Πες στο Γιώργο να φέρει το μολύβι». Η ευφωνία σε όλο της το μεγαλείο!

Επίσης τα παιδιά δεν μπορούν, και είναι απολύτως λογικό, να ξεχωρίσουν πότε πρόκειται για άρθρο και πότε για αντωνυμία. «Το(ν) διέταξε να πάει στο γραφείο του». Το «τον» δεν είναι άρθρο αλλά αντωνυμία (αυτόν), επομένως εφόσον πρόκειται για αρσενικό δεν χάνει ποτέ το -ν-. Πολλές φορές όμως τα παιδιά το αποβάλλουν νομίζοντας ότι είναι άρθρο.

-          Οι κτητικές και προσωπικές αντωνυμίες. «Ο πατέρας μου είπε»: Ο πατέρας ο δικός μου είπε ή ο πατέρας είπε σε εμένα; Οι αντωνυμίες αυτές με το πολυτονικό τονίζονταν κι έτσι ήξερε ο αναγνώστης το νόημα της πρότασης. Τώρα για περαιτέρω διασαφήνιση αναγκαζόμαστε να βάλουμε πλήθος αντωνυμιών στην σειρά: «Ο πατέρας μου μου έδωσε…». Εδώ κι αν έχει ευφωνία και μουσικότητα!

Όλοι αυτοί οι παράλογοι κανόνες οδηγούν σταδιακά και στην απλοποίηση της γλώσσας, πάντα με το πρόσχημα της διευκόλυνσης…

Γι’ αυτό και πλέον πολλά ουσιαστικά που γράφονταν με διπλά σύμφωνα, τώρα γράφονται με μονά (Κεφαλλονιά, παλληκάρι, καμμία, κλπ) και άλλα πάλι που γράφονταν με η, ει , οι, κλπ περιορίζονται στο -ι-! Και από εκεί πάλι θα οδηγηθούμε σιγά σιγά στο λατινικό-φωνητικό αλφάβητο, το οποίο ήδη έχει αρχίσει να μπαίνει στην ζωή μας μέσω των greeklish. Και τι περίεργο; Ξανά για διευκόλυνση… 

Εδώ βέβαια την βασικότερη ευθύνη δεν φέρει το Υπουργείο Παιδείας και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (φταίνε όμως που δεν κάνουν καμία απολύτως κινητοποίηση για το εν λόγω πρόβλημα) αλλά εμείς οι ίδιοι που «ατιμώνουμε» με τον πλέον εξευτελιστικό τρόπο την γλώσσα μας κάνοντας το χατίρι σε αυτούς που θέλουν να την αφανίσουν.

Παρέθεσα μόνο μερικά από τα προβλήματα που έχει προκαλέσει η αντικατάσταση του πολυτονικού συστήματος από το μονοτονικό. Δεν αποτελεί  λύση μόνο η επαναφορά του πολυτονικού συστήματος. Θα μπορούσαν οι αρμόδιοι κάλλιστα να διατηρήσουν την δημοτική. Μια δημοτική όμως που να σέβεται την ιστορία, την μουσικότητα και την λογική της γλώσσας μας.
Όπως είχε πει και ο μεγάλος ποιητής Ελύτης «η ελληνική είναι η μοναδική γλώσσα που όταν γράφεις κῦμα, το κῦμα φαίνεται με την μορφή της περισπωμένης».

Το πρόβλημα δεν έχει φανεί ακόμα σε όλο το εύρος του. Πρέπει όμως να κάνουμε κάτι για αυτό, ειδικά τα νέα παιδιά που σπουδάζουν σε σχετικούς κλάδους. Γιατί μετά θα είναι πολύ αργά…

Όπως επισημαίνεται και στο λεξικό LIDDELL AND SCOTT «Είναι ευτυχείς όσοι γνωρίζουν την ελληνική…»
Ας την προστατεύσουμε λοιπόν…

Ελένη Γεωργακάκη, Φοιτήτρια Φιλολογίας
ΠΥΓΜΗ.gr